De dreiging van oorlog 

De ouders van Elly, Salomo en Seline, waren zich bewust van het toenemende gevaar. Met al drie kinderen en een pasgeboren baby zagen ze hoe vrienden en buren werden weggevoerd. De stad werd een val, en ze beseften dat overleven een kwestie van toeval was.

In de winter van 1942–1943 namen Salomo en Seline de hartverscheurende beslissing om hun pasgeboren dochter aan vreemden toe te vertrouwen, in de hoop dat zij zou overleven. Elly was pas drie maanden oud toen haar ouders op 23 februari 1943 naar kamp Westerbork werden afgevoerd. Vóór die datum vertrouwden zij haar toe aan iemand die beloofde voor haar te zorgen.

Op 9 februari 1943 werd vader Salomo naar Auschwitz gedeporteerd. Hij was sterk, hij hield vol. Bijna twee jaar lang overleefde hij het kamp. Maar in januari 1945, toen de oorlog al bijna voorbij was, stierf hij tijdens een dodenmars — uitgeput, alleen, ver van huis. Hij heeft de bevrijding niet gehaald.

Moeder Seline werd samen met de drie kinderen — Juda, Esther en Hanna — op 25 mei 1943 op transport gesteld naar Sobibor. Drie dagen later, op 28 mei 1943, werden zij allen vermoord. Juda was tien jaar. Esther acht. Hanna vijf. Seline was vijfendertig.

Een heel gezin, uitgewist. Alleen de baby bleef over.

Het leven in onderduik

Elly werd ondergebracht bij een katholiek gezin — eerst in Rotterdam, later in Antwerpen. Ze werd gedoopt en kreeg een nieuwe naam. Ze groeide op als kind van de kerk, met een kruis om haar nek en gebeden die ze van buiten leerde. Ze wist niet beter. Voor haar was dit haar leven, haar thuis, haar familie.

En ze was er geliefd. Dat is belangrijk om te benoemen. Te midden van alle duisternis was er een gezin dat dit kleine Joodse meisje in huis nam en haar warmte gaf. Ze was gewenst en ze hoorde erbij. Maar na de oorlog veranderde alles opnieuw.

Volwassen leven en nalatenschap

Elly trouwde met een man die de Holocaust als kind eveneens had overleefd, maar hun gedeelde trauma maakte de relatie moeilijk. Ze kregen twee kinderen maar scheidden uiteindelijk. Elly geloofde dat kwetsbaarheid zwakte was — een overtuiging gevormd door haar vroege ervaringen. Later hertrouwde ze, verhuisde naar Suriname en overleed daar in 2019.

Volwassen worden

Elly trouwde later met een man die zelf ook als kind de Holocaust had overleefd. Op het eerste gezicht lijkt dat een herkenning — twee mensen die begrijpen wat de ander heeft meegemaakt. Maar gedeeld trauma bindt niet altijd. Ze kregen twee kinderen, maar het huwelijk hield geen stand.

Elly geloofde diep van binnen dat kwetsbaarheid gevaarlijk was. Dat je jezelf moest beschermen door sterk te lijken, door controle te houden, door nooit toe te geven aan zwakte. Die overtuiging was niet zomaar een karaktertrek — het was een overlevingsstrategie, aangeleerd in de eerste maanden van haar leven, ingebakken in elke vezel van haar wezen.

Later hertrouwde ze en verhuisde naar Suriname, ver weg van Amsterdam, ver weg van alles wat haar aan het verleden herinnerde.

De blijvende impact

Elly sprak zelden over de oorlog. Maar haar lichaam vertelde het verhaal dat zij zweeg. Ze leed jarenlang aan de ziekte van Crohn — een aandoening die sterk samenhangt met chronische stress en trauma. Ze was vaak uitgeput. Ze hield alles strak onder controle, want controle was het enige wat ze had. Het was haar schild, haar pantser, haar manier om te overleven in een wereld die haar al zo vroeg had geleerd dat niets vanzelfsprekend is.

Afscheid

In 2019 overleed Elly Cozijn in Suriname. Ze was zesenzeventig jaar.

Ze had de oorlog overleefd als baby van drie maanden, weggelegd in de armen van vreemden door ouders die haar zo lief hadden dat ze haar lieten gaan. Ze had een leven geleefd vol stilte, kracht en verborgen verdriet. Ze had kinderen grootgebracht. Ze had liefgehad en verloren. Ze had zichzelf opgebouwd, keer op keer, op een fundament dat nooit echt hecht had kunnen worden.

Haar verhaal is er een van de duizenden — en toch uniek. Het is het verhaal van een meisje dat nooit de kans kreeg haar moeder te kennen, haar vader te kennen, haar broers en zussen te kennen. Het is het verhaal van wat oorlog doet, niet alleen op het moment zelf, maar tientallen jaren daarna.